Bé hay nhai đồ chơi, ba mẹ nên xử lý thế nào?

Ba mẹ có bao giờ lúng túng khi thấy bé cầm món đồ chơi yêu thích rồi ngậm vào miệng hoặc nhai mạnh lên? Tình trạng bé nhai đồ chơi diễn ra thường xuyên khiến ba mẹ lo lắng về việc con làm hỏng đồ dùng, nuốt phải mảnh nhỏ hoặc đưa vi khuẩn vào miệng.

Tin tốt là ở lứa tuổi này, phần lớn trường hợp đều có lý do rất bình thường — và có cách xử lý.

Trước tiên: có phải con đang mọc răng?

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất ở trẻ nhỏ, và cũng dễ bị bỏ qua nhất.

Hội Nhi khoa Hoa Kỳ mô tả trẻ mọc răng thường chảy dãi nhiều và thích cho đồ chơi, ngón tay hay bất cứ thứ gì trong tầm vào miệng để cắn — vì áp lực lên lợi làm con dễ chịu hơn. Răng sữa thường bắt đầu nhú từ khoảng 4–7 tháng và tiếp tục mọc suốt vài năm đầu đời, nên hành vi này có thể quay lại thành nhiều đợt chứ không phải chỉ một lần rồi hết.

Nếu con đang trong đợt mọc răng, những thứ giúp được:

• Khăn sạch làm mát cho con gặm.
• Vòng gặm cao su đặc, để mát trong tủ lạnh (không để ngăn đá).
• Massage lợi cho con bằng ngón tay sạch.

Và Hội Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến cáo không dùng:

• Gel bôi lợi chứa benzocaine hoặc lidocaine.
• Viên hoặc gel belladonna.
• Vòng gặm chứa gel lỏng bên trong (dễ vỡ, rò rỉ).
• Vòng đeo cổ mọc răng, kể cả vòng hổ phách — có nguy cơ siết cổ và hóc nghẹn.

Vì sao nhai đồ chơi là bình thường ở tuổi 1–2

Ngoài mọc răng, ở độ tuổi từ 1 đến 2, thế giới của con phần lớn là những trải nghiệm qua giác quan. Việc đưa đồ vật vào miệng không đơn thuần là nghịch ngợm mà là cách con khám phá cấu trúc, kích thước và tính chất của đồ vật.

Những lý do thường gặp khác:

• Nhu cầu kích thích giác quan vùng miệng.
• Buồn chán và cần hoạt động đa dạng hơn.
• Cơ chế tự xoa dịu khi con gặp tình huống khó chịu.

Cách xử lý ngay khi bé nhai đồ chơi

Thay vì quát mắng, ba mẹ nên giữ bình tĩnh. Nhẹ nhàng lấy món đồ ra khỏi miệng con và nói với giọng bình thản: “Cái này để nhìn thôi, không phải để ăn đâu.”

Điểm then chốt là đưa ra lựa chọn thay thế chứ không chỉ ngăn cấm. Con đang có một nhu cầu thật; cấm mà không thay thế thì con sẽ tìm thứ khác để nhai, có khi là thứ nguy hiểm hơn.

An toàn: điều thật sự cần để ý

Điều đáng lo không phải là răng của con, mà là những gì có thể vào đường thở:

• Cất cao các vật nhỏ: cúc áo, hạt, đồng xu, nắp bút, mảnh đồ chơi bị gãy.
• Pin cúc áo — loại pin tròn dẹt trong điều khiển, đồ chơi phát nhạc, cân điện tử — là thứ nguy hiểm nhất trong nhà với trẻ ở tuổi này. Kiểm tra nắp pin của mọi đồ chơi xem có bắt vít chắc không.
• Kiểm tra đồ chơi thường xuyên, bỏ ngay những món đã nứt, gãy hoặc bong sơn.
• Ưu tiên miếng gặm và đồ chơi của nhà sản xuất có nguồn gốc rõ ràng, đúng độ tuổi ghi trên bao bì.

Khi nào cần đưa bé đi khám?

Chảy dãi nhiều khi mọc răng là bình thường. Hãy liên hệ bác sĩ nếu:

• Con nhai mọi thứ với cường độ mạnh, không dừng lại kể cả khi được nhắc và được đưa đồ thay thế.
• Con khó ăn, khó nuốt thức ăn thô, hoặc hay bị nghẹn.
• Chảy dãi nhiều kèm theo khó nuốt, bỏ ăn, hoặc sốt.
• Con kích động mạnh, bất an rõ rệt mỗi khi bị yêu cầu ngừng.
• Ba mẹ nghi con đã nuốt phải một mảnh đồ chơi hoặc một viên pin — trường hợp này đi khám ngay, không chờ theo dõi.

Ghi nhớ nhanh

• Nghĩ tới mọc răng trước tiên.
• Cung cấp đồ gặm thay thế an toàn.
• Hướng dẫn bằng lời nói nhẹ nhàng, không phạt nặng.
• Cất cao vật nhỏ và pin cúc áo.
• Kiên nhẫn — đây là giai đoạn, không phải tật xấu.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao con tôi cứ nhai đồ chơi dù đã bị nhắc nhiều lần? Vì nhắc không giải quyết được nhu cầu đang có. Nếu con đang mọc răng, con cần thứ gì đó để cắn; nếu con đang buồn chán hoặc căng thẳng, con cần hoạt động khác. Hãy thay thế thay vì chỉ ngăn.

Tôi có nên dùng biện pháp kỷ luật? Không nên dùng hình phạt nặng nề vì sẽ khiến con sợ hãi mà vẫn không hết nhu cầu. Thay vào đó dùng sự hướng dẫn và các lựa chọn thay thế.

Khi nào hành vi này hết? Thường giảm dần khi con qua giai đoạn mọc răng và khi kỹ năng ngôn ngữ phát triển tốt hơn — con diễn đạt được thì bớt cần miệng để khám phá và trấn an. Mỗi bé một nhịp, nên đừng lấy bé khác làm mốc.